Haba sawa than ka Politics, jah sur ka Policy

Ki kyrtong ieng ilekshon jong ki political party bapher ki mih paidbah sha ki shnong kylleng sawdong ka Ri Khasi Jaintia ban pan ia ka jingkyrshan ki nongthep vote ha ka Election MP 2024 kaban sa long, da kaba ong ba ki long kiba kloi bad kiba la khreh ban rah ia ka sur jong u paidabah hapoh ka Parliament ban kren halor – 

a) Ka khia ka shon u paidbah 

b) Ka jingiada ia ka khyndew u shyiap 

c) Ka jingkyntiew ia kai oh ka kot 

d) Bad ka jingpynneh pynsah ia ka riti ka dustur 

Nga sngew thamula ba kita ki kyrtong jong ki party bapher ki pynryngkat kyrdan ia ka shuki MP tang kum ki ophis treikam ka Sorkar ba la don lypa kyrpang ban peit ia ki jingdonkam bapher u paidbah. 

Da sngap bha ia ka jingialap ilekshon ha kane ka kynti, palat na kita ki 4 (saw) tylli ki mat ba la kdew ha shuwa, nga iohsngew ba ki kren sa tang 2 (ar) tylli ki mat, kata – 

1. Ka kular ban dawa ia ka Inner Line Permit (ne ILP) 

2. Bad ka kular ban dawa pynrung ia ka ktien Khasi ha ka Khyrnit ba Phra 

Ia kine ki mat 2 (ar) tylli, hooid kiba donkam eh, ngam kwah ban ban shuh namar lah ju kren bunsien halor kine ha ki rynsan bahper, bad kan long tang ka jingbanbiang ne repetition ia kaei ba ngi angnud baroh. 

Kaba nga kwah pynban ban kren ka long shaphang kata ka jingtyrwa kita ki kyrtong ieng ilekshon jong ki political party bapher, kiba ong ba ki long kiba kloi ban rah ia ka sur jong u paidabah hapoh ka Parliament.

Hato ki la kloi mo ban kren halor – 

a) Ka jingpyrshah ban wanrah ia ka lynti Rel sha ki lum Khasi Jaintia 

b) Ka jingpyrshah ban tih ia u Uranium 

c) Ka jingpyrshah ban pyntreikam salonsar ia ka National Education Policy (ne NEP) 

d) Bad ka jingdawa ban weng ia ka jingpyntreikam ka Constitution Amendment Act (CAA) na baroh ka jylla Meghalaya, ym tang na ki Scheduled areas 

Ngi lah iohsngew lyngba ki khubor bad social media ba ki MLA ka party NPP ki kloi ban pdiang ia ka lynti Rel sha Ri lum Jaintia. Ngi iohsngew ba wat u MLA ka seng Congress ruh u iahap bad ka jingwan ka lynti Rel kum sha West Khasi Hills. Kaei shuh nga donkam ban pynshai ia ka nongrim jong kine ki party halor kane ka mat.

Haba iadei bad ka CAA, a nongialam ka party BJP u ong, ha kine ki khyndiat sngi ba la dep, ba ka mat CAA ka dei ka lynnong ba la khylliap ha Meghalaya. Kumno une u nongialam ka BJP na thain lum Garo u klet ba ha ka jylla jong ngi, kam don tang kita ki Scheduled areas hynrei ki don ruh ki Normal areas, kum hapoh 17 North Shillong constituency, ba ka CAA ka lah ban wanrah ia ka jingpoiwir ki bar Ri. 

Hato ka dei mo ba ka jingialap ilekshon MP kan kiar noh na ki mat ki jura ba dei khmih da ka Parliament, kat kum ba la pynshong nongrim ha ka Constitution of India. 

Ka CAA ka kthah directly ia ka Citizenship ba la kdew ha Article ba 5 (san) jong ka Constitution. 

Ka Article ba 3 (lai) pat ka kdew ba tang ka Parliament ka don bor ban pynheh ne pynduna ia u pud u sam jong ki jylla ka Ri India. Kumno pat ka jingpynbeit ia u pud u sam hapdeng ka jylla Meghalaya bad Assam ka khlem don ka jingakren ei ei ha Parliament? 

Nga kwah ban wanrah hangne sa kawei ka mat kaba ha ki sngi ban dang wan kan sa mih ha ki khubor, kata ka jingthmu jong ka sorkar pdeng ka BJP ban pynduh noh ia ki Cantonment area bad ban pynkylla Military station ne len shipai ba pura. Kata kan ai bor pura ia ki shipai ban control ia ka iaid ka ieng hapoh ki Cantonment area.

 Ka jingkylli ka long balei ngim pyrkhat lypa ia kane, kumno kan ktah ia ka sor Shillong bad ia ki khap sor. Bad ka jaka ban iakren ia kane ka mat ka long tang ha Parliament, ym hapoh Assembly ne District Council, namar la kdew shai ia ka bor ka Parliament ha Article 246 (ar spah saw phew hynriew) jong ka Constitution. Kano kein ka party kaba lah iohi jngai ia kane? 

Sa kawei ka bor jong ka Parliament ka long halor ki skul bah ai jinghikai ha ka stad science, ha ka jingpule technical bad ha ka research. Mano kein ban kren na bynta ka ri lum Khasi Jaintia kaba haduh mynta kam pat don wat tang la ka jong ka Agricultural university? 

Kaba i syier ha kine ki bnai ba lah dep ka long ka jingma ia ki skul ki kolej ba pyniad da ki phadar ki sister na ki Balang niam Kristan. Ka Constitution ka ri India ka ai ia ka jinglaitluid ia ki niam bapher ban seng ia ki skul ki kolej, hynrei mynta ka don ka jingpynthut ia ka jingpyniaid ia kita ki skul ki kolej. Mano kein ban kren halor kane ka jingthombor ia ka hok ki rit paid?